ई-श्रम कार्ड योजना : असंघटित कामगारांसाठी सरकारचा मोठा आधार
E-Shram Card Yojana : भारतामध्ये कोट्यवधी लोक असंघटित क्षेत्रात काम करतात. बांधकाम कामगार, शेतमजूर, घरकाम करणाऱ्या महिला, फेरीवाले, स्थलांतरित मजूर, रोजंदारीवर काम करणारे मजूर – हे सगळे दिवसरात्र मेहनत करतात.
पण दुर्दैवाने त्यांच्याकडे पेन्शन, विमा किंवा सामाजिक सुरक्षा नसते. आज काम आहे, उद्या नाही. आज शरीर साथ देतंय, उद्या नाही. याच अडचणी लक्षात घेऊन केंद्र सरकारने ई-श्रम कार्ड योजना (E-Shram Card Yojana) सुरू केली आहे.
ही योजना मजुरांच्या भविष्यासाठी एक मोठा दिलासा ठरत आहे.
E-Shram Card Yojana म्हणजे काय?
ई-श्रम कार्ड योजना ही केंद्र सरकारची राष्ट्रीय पातळीवरील योजना आहे.
या योजनेअंतर्गत असंघटित क्षेत्रातील कामगारांची एकत्रित नोंदणी केली जाते. नोंदणी झाल्यानंतर प्रत्येक कामगाराला एक युनिक ई-श्रम कार्ड दिलं जातं.
हे कार्ड म्हणजे कामगाराची सरकारी ओळख.
या कार्डाच्या आधारे पुढील काळात अनेक सरकारी योजना थेट लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचवल्या जातात.
ई-श्रम कार्ड योजनेचे मोठे फायदे
1) दर महिन्याला ₹3,000 पेन्शन
ई-श्रम कार्डधारक कामगार 60 वर्षांचे झाल्यानंतर त्यांना दर महिन्याला ₹3,000 पेन्शन मिळते.
ही पेन्शन वृद्धापकाळात मोठा आधार ठरते.
2) अपघाती विमा संरक्षण
या योजनेत कामगारांना विमा कवचही दिलं जातं.
- अपघाती मृत्यू झाल्यास – ₹2 लाख
- कायमस्वरूपी अपंगत्व आल्यास – ₹2 लाख
- अंशतः अपंगत्व आल्यास – ₹1 लाख
3) संपूर्ण भारतात वैध
ई-श्रम कार्ड ऑल इंडिया व्हॅलिड आहे.
कामगार महाराष्ट्रातून गुजरात, दिल्ली किंवा इतर कुठल्याही राज्यात गेला तरी त्याचा लाभ कायम राहतो.
4) इतर सरकारी योजनांचा थेट लाभ
ई-श्रम कार्ड असल्यामुळे पुढील योजना थेट मिळू शकतात –
- विमा योजना
- पेन्शन योजना
- आरोग्य सुविधा
- आपत्ती मदत
- भविष्यातील रोजगार योजना
कोण अर्ज करू शकतात?
ही योजना खास करून असंघटित क्षेत्रातील कामगारांसाठी आहे.
खालील कामगार अर्ज करू शकतात –
- बांधकाम कामगार
- शेतमजूर
- फेरीवाले
- घरकाम करणारे
- स्थलांतरित मजूर
- रोजंदारीवर काम करणारे
- छोटे कारागीर
- रिक्षा चालक, हमाल, मच्छीमार
सरकारी किंवा खाजगी नोकरीत नियमित सुविधा मिळणारे कर्मचारी या योजनेस पात्र नाहीत.
पात्रता निकष काय आहेत?
ई-श्रम कार्डसाठी अर्ज करताना खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे –
- अर्जदाराचे वय 16 ते 59 वर्षे दरम्यान असावे
- अर्जदार असंघटित क्षेत्रात काम करणारा असावा
- मासिक उत्पन्न ₹15,000 पेक्षा कमी असावे
- अर्जदार आयकरदाता नसावा
- EPFO किंवा ESIC चा सदस्य नसावा
अर्जासाठी लागणारी कागदपत्रे
अर्ज करताना फारशी कागदपत्रे लागत नाहीत.
- आधार कार्ड
- आधारशी लिंक केलेला मोबाईल नंबर
- बँक खाते तपशील
- पासबुक किंवा IFSC कोड
ई-श्रम कार्डसाठी अर्ज कसा करावा?
ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया
- eshram.gov.in या अधिकृत वेबसाईटवर जा
- “Self Registration” पर्याय निवडा
- आधारशी जोडलेला मोबाईल नंबर टाका
- OTP टाकून लॉगिन करा
- वैयक्तिक माहिती भरा
- कामाचा प्रकार निवडा
- बँक तपशील भरा
- अर्ज सबमिट करा
अर्ज पूर्ण झाल्यानंतर ई-श्रम कार्ड डाउनलोड करता येते.
CSC केंद्रातून अर्ज
ज्यांना मोबाईल किंवा इंटरनेट वापरता येत नाही, त्यांनी –
- जवळच्या CSC (कॉमन सर्व्हिस सेंटर) मध्ये जावे
- आवश्यक कागदपत्रे द्यावीत
- ऑपरेटरमार्फत नोंदणी करून घ्यावी
ई-श्रम कार्ड का महत्त्वाचे आहे?
आज मेहनत आहे, उद्या शरीर साथ देईलच असं नाही.
ई-श्रम कार्ड म्हणजे भविष्यासाठी एक सुरक्षित छत्रछाया आहे.
- वृद्धापकाळात पेन्शन
- अपघातात आर्थिक मदत
- सरकारी योजनांचा थेट लाभ
हे सगळं एका कार्डामुळे शक्य होतं.
ई-श्रम कार्ड योजना ही असंघटित क्षेत्रातील कामगारांसाठी खऱ्या अर्थाने जीवन बदलणारी योजना आहे.
दर महिन्याची ₹3,000 पेन्शन, अपघात विमा आणि सरकारी योजनांचा लाभ – हे सगळं एका अर्जावर मिळतं.
जर तुम्ही पात्र असाल, तर आजच ई-श्रम कार्डसाठी अर्ज करा.
तुमचं आणि तुमच्या कुटुंबाचं भविष्य सुरक्षित करा.
Disclaimer –
वरील माहिती ही सामान्य जनजागृतीसाठी दिलेली आहे. योजना, अटी व लाभ केंद्र सरकारच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार बदलू शकतात. अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत eshram.gov.in संकेतस्थळावर किंवा जवळच्या CSC केंद्रात खात्री करून घ्यावी.